Yaoi to wywodzący się z Japonii gatunek mangi, anime, literatury i gier, którego fabuła koncentruje się na romantycznych lub erotycznych relacjach między mężczyznami. W Japonii termin ten bywa używany w węższym znaczeniu, głównie wobec utworów z wyraźnymi scenami erotycznymi. Szerszym określeniem całego nurtu jest Boys’ Love, czyli BL.
Co to jest yaoi?
Yaoi należy do japońskiej popkultury i obejmuje różne formaty, między innymi mangi, anime, powieści, light novel, słuchowiska oraz gry. Oś fabuły stanowi relacja dwóch męskich bohaterów. Może być przedstawiona jako romans, dramat, komedia albo historia z rozbudowanym wątkiem obyczajowym.
Nie każda opowieść yaoi skupia się wyłącznie na erotyce. W wielu tytułach sceny intymne są tylko częścią historii, obok rozwoju uczuć, konfliktów, codziennego życia bohaterów i przeszkód stojących na drodze ich relacji. Yaoi nie należy też utożsamiać z hentai. W hentai erotyka zwykle dominuje nad fabułą, natomiast w yaoi może pełnić funkcję jednego z elementów narracji.
Yaoi, BL, shounen-ai i bara – czym się różnią?
Terminologia nie jest wszędzie używana w taki sam sposób. W Japonii yaoi ma najczęściej węższe znaczenie, a oficjalne publikacje częściej opisuje się jako Boys’ Love. Na Zachodzie oba określenia bywają stosowane zamiennie, niezależnie od ilości treści erotycznych.
| Termin | Charakterystyka | Główne skupienie |
|---|---|---|
| Yaoi | Określenie utworów o relacjach męsko-męskich, często zawierających sceny erotyczne | Romans, erotyka i relacja między bohaterami |
| Boys’ Love (BL) | Szerszy termin używany wobec całego nurtu męsko-męskich romansów | Relacje uczuciowe, niezależnie od poziomu erotyki |
| Shounen-ai | Łagodniejszy nurt, w którym sceny erotyczne są pomijane albo jedynie sugerowane | Emocje, uczucia i rozwój więzi |
| Bara | Odrębny gatunek przedstawiający relacje między mężczyznami | Estetyka i doświadczenia kierowane przede wszystkim do homoseksualnych mężczyzn |
Shounen-ai bywa określane jako łagodniejsza odmiana yaoi, choć w japońskim kontekście historycznym termin ten ma także własne znaczenie. Bara nie jest natomiast podgatunkiem yaoi. To osobny nurt, zwykle różniący się stylem rysunku, typem bohaterów i grupą docelową.
Jakie role występują w yaoi?
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych konwencji są role seme i uke. Określają one tradycyjny podział funkcji w relacji, a nie orientację seksualną bohaterów ani ich rzeczywistą tożsamość. W starszych lub bardziej schematycznych utworach role te wiążą się także z wyglądem i charakterem postaci.
Typowe cechy tych ról przedstawiają się następująco:
- Seme – strona aktywna lub dominująca, często ukazywana jako wyższa, silniejsza i bardziej zdecydowana.
- Uke – strona bierna lub podporządkowana, często przedstawiana jako wrażliwsza, delikatniejsza i bardziej skłonna do okazywania emocji.
To jednak konwencja, nie sztywna reguła. Współczesne tytuły często odwracają tradycyjny schemat albo pokazują bohaterów, których osobowość nie pasuje do przypisanej im roli. Seme może być nieśmiały i uczuciowy, a uke dojrzały, niezależny lub dominujący w codziennych sytuacjach. Poza tym podział ról nie musi określać całej dynamiki związku.
Historie yaoi mogą wykorzystywać także motywy znane z innych gatunków, takie jak romans szkolny, fantasy, dramat rodzinny, komedia pomyłek czy opowieść o dojrzewaniu. Dzięki temu sama obecność relacji męsko-męskiej nie przesądza o stylu ani tematyce konkretnego utworu.
Skąd wzięło się yaoi i kto je tworzy?
Nazwa yaoi pojawiła się na przełomie lat 70. i 80. XX wieku w środowisku twórców dōjinshi, czyli amatorskich publikacji przygotowywanych przez fanów. Jest skrótowcem od japońskiego wyrażenia yama nashi, ochi nashi, imi nashi, tłumaczonego jako „bez punktu kulminacyjnego, bez puenty, bez znaczenia”. Początkowo określenie odnosiło się do krótkich, często parodystycznych prac przedstawiających męskich bohaterów w sytuacjach erotycznych.
W kolejnych dekadach rozwijały się oficjalne publikacje poświęcone romansom między mężczyznami. W latach 90. większą popularność zaczęły zdobywać czasopisma i serie określane jako Boys’ Love. Z czasem nurt rozprzestrzenił się poza Japonię, a zachodni odbiorcy zaczęli używać słowa yaoi jako szerokiej nazwy dla różnych historii męsko-męskich.
Głównymi twórcami i odbiorcami japońskiego rynku BL są często kobiety, zwłaszcza czytelniczki i autorki mang. Nie oznacza to jednak, że jest to grupa wyłączna. Po takie utwory sięgają osoby o różnej płci, orientacji i wieku, zależnie od konkretnego tytułu oraz jego tematyki.
Yaoi może występować w kilku formatach, nie tylko jako manga lub anime:
- Manga przedstawia historię w formie komiksu i pozostaje jednym z podstawowych nośników gatunku.
- Anime przenosi wybrane opowieści na ekran, często rozwijając je jako serial, film lub odcinki specjalne.
- Light novel wykorzystuje narrację prozatorską, czasem uzupełnioną ilustracjami.
- Gry i słuchowiska pozwalają odbiorcy śledzić relacje bohaterów w formie interaktywnej albo dźwiękowej.
Najprościej więc przyjąć, że yaoi oznacza historię o relacji między mężczyznami, zwykle z wyraźnym wątkiem romantycznym i często erotycznym. Gdy potrzebne jest szersze, bardziej neutralne określenie całego nurtu, trafniejszy będzie termin Boys’ Love.
